Longread

Lerarentekort blijft nog jaren groeien: dit is wat jij als HR-manager kunt doen

Door: Valentijn Brandt | Gepubliceerd op: 08-07-2024

Hoewel het aantal leerlingen in het voortgezet onderwijs daalt, wordt het lerarentekort niet kleiner. Vooral voor de vakken Wiskunde en Nederlands dreigt een nog groter tekort. In dit artikel lees je hoe het lerarentekort zich ontwikkelt. Vervolgens geven we vijf adviezen die HR-managers helpen inspelen op de toekomst. 

Het voortgezet onderwijs staat voor een aanzienlijke stijging van het lerarentekort. De komende jaren zien we weliswaar een daling in het aantal leerlingen, toch krimpt in bepaalde vakken het aantal leerlingen onvoldoende om de uitstroom van leraren te compenseren. Dit geldt voor de vakken Nederlands, Wiskunde, exacte vakken en klassieke talen. In algemeenheid is de behoefte aan 2e graads bevoegde docenten groter dan aan 1e graads docenten. Daarom is het belangrijk dat HR-managers in het onderwijs gerichte, strategische maatregelen nemen.

Weinig afgestudeerde VO leraren starten voor de klas

Het aantal afgestudeerde docenten daalt van 4.157 in 2023 naar 3.599 in 2033. Niet alleen daalt het aantal afgestudeerden bij opleidingen voor leraren. Ook gaat slechts 66% van de HBO afgestudeerde (2e graads bevoegde) docenten daadwerkelijk aan de slag in het VO . Het aantal WO afgestudeerde (1e graads bevoegde) docenten stijgt. Helaas compenseert dit slechts voor 10% de sterke afname van HBO afgestudeerde docenten, want de groei van het aantal WO afgestudeerde docenten bestaat uit enkele tientallen. Daarnaast is juist de behoefte aan 2e graads bevoegde docenten groter dan aan 1e graads bevoegde docenten.

Instroom is klein en instromende docenten krijgen kleine banen

Tussen 2023 en 2030 stromen jaarlijks 500 gekwalificeerde docenten méér het onderwijs uit dan in. Dit effect wordt versterkt doordat de gemiddelde betrekking van de instromende docenten (afgestudeerden + stille reserve) ligt tussen 0,62 FTE en 0,68 FTE in omvang. Dat is fors lager dan de gemiddelde betrekkingsomvang van 0,80 FTE van docenten in het voortgezet onderwijs. Daardoor vergt het bijna 5 instromende medewerkers om 4 uitstromende medewerkers te vervangen. Het maakt de uitdaging voor recruiters in het onderwijs groter, omdat hun werk steeds meer neerkomt op ‘matchmaking’ met zo veel parttimers.

Onvervulde werkgelegenheid per vakgebied

Voor een individuele school maakt de beschikbaarheid van een docent (of géén docent!) een groot verschil. Maar wat zien we als we uitzoomen en kijken naar waar de grootse tekorten in het voortgezet onderwijs zitten? Dan zien we dat met name voor Nederlands en Wiskunde de tekorten in absoluut aantal FTE’s groot zijn: ruim 600 FTE onvervulde werkgelegenheid. Dit is het belangrijkste speerpunt voor HRM. Waar haal je voor deze vakken docenten vandaan en hoe leid je die docenten zo snel mogelijk op?

Werkgelegenheid per vakgebied en provincie

Waar moeten die docenten precies aan voldoen en waar zet je die docenten in? Heel simpel. Focus vooral op docenten die in opleiding zijn of gaan voor het behalen van een 2e graads lesbevoegdheid voor Nederlands en Wiskunde. Geef hen wat zij nodig hebben om te blijven lesgeven in de gewenste regio’s. En waar dat is? In de grote steden van de provincies Noord- en Zuid-Holland. En vergeet Almere en de stad Utrecht niet. HR-maakt het verschil met ‘out-of-the-box’ beleid. Kunnen scholen bijvoorbeeld kinderopvang regelen voor docenten, zodat zij meer uren kunnen werken?

Waar worden de lessen onbevoegd gegeven?

De hoogste percentages onbevoegd gegeven lesuren op het vmbo (>10,0%) doen zich voor in Zaanstreek/Waterland en Haaglanden. Voor het vmbo scoren Almere, Stad Utrecht, Midden-Gelderland en Zuidoost-Brabant laag qua onbevoegd gegeven lesuren (<2,0%). Voor de havo zien we de hoogste onbevoegdheidspercentages (>5,0%) in Amersfoort, Haaglanden, Midden-Holland en Drechtsteden. In het vwo kent Almere een relatief hoog onbevoegdheidspercentage (5,0%).

Groot tekort voor een paar vakken

In de toekomst bestaat het volledige lerarentekort uit de tekorten bij een klein aantal vakken. Deze tekortvakken zijn: Nederlands, Duits, Frans, Informatica, Natuurkunde, Scheikunde, Wiskunde en Klassieke Talen. De huidige tekorten bij de andere vakken zullen verdwijnen. Omdat Nederlands en Wiskunde grote vakken zijn, zijn de tekorten daar in absolute zin het hoogst. Voor één vak bestaat nul procent onvervulde werkgelegenheid: Lichamelijke Opvoeding.

Aandeel lesuren van bevoegde, benoembare en onbevoegde docenten

Vakgebied Lesuren door bevoegde docent Lesuren door benoembare docent Lesuren door onbevoegde docent
Techniek 74,3% 16,2% 9,6%
Maatschappijleer 75,8% 18,9% 5,3%
NASK 76,8% 14,8% 8,4%

Vakken waarvoor het percentage bevoegd gegeven lesuren lager is dan 85%.

Meer 2e graads docenten nodig, dan 1e graads

Voor het geven van vaklessen op 2e graads niveau is het tekort aan leraren groter dan op 1e graads niveau. In de praktijk komt het voor dat 1e graads bevoegde docenten lessen geven op 2e graads niveau en andersom. Er is dus uitwisseling tussen de graden. Desondanks bestaan bijvoorbeeld bij Natuurkunde en Scheikunde veel lagere percentages onvervulde werkgelegenheid in de 1e graads sector dan in de 2e graads sector.

Benoembare docenten als oplossing

Een tussencategorie zijn benoembare docenten, dit zijn docenten in opleiding. Het aandeel uren met benoembare docenten stijgt ten koste van het aandeel uren met onbevoegde docenten. ‘Veel hangt af van het slagingspercentage van leraren die bezig zijn om de juiste bevoegdheid te behalen en de aantallen leraren die instromen in het onderwijs’. Een speciale vermelding verdient het vak Techniek, daar gaat het om een relatief klein totaal aantal lesuren, waarvoor een relatief groot aandeel wordt gegeven door onbevoegde docenten.

Metafoor onderwijs footer logo
Metafoor onderwijs footer logo