Nieuws

Kabinet-Schoof zet onderwijs onder druk met bezuinigingen

Door: Valentijn Brandt | Gepubliceerd op: 17-09-2024

Het nieuwe regeerakkoord van het kabinet-Schoof zorgt voor beroering in het Nederlandse onderwijs. Ondanks de roep om investeringen in het onderwijs, kiest de regering voor scherpe bezuinigingen, vooral in het hoger onderwijs. Het kabinet wil de basisvaardigheden van leerlingen versterken en het lerarentekort aanpakken. De financiële middelen voor deze plannen ontbreken echter.

Wat betekent dit voor het PO, VO, MBO en HO?

Het regeerakkoord doet de vraag rijzen hoe de regering de kwaliteitscrisis in het onderwijs aanpakt. De bezuinigingen treffen vooral het hoger onderwijs zwaar. Dit leidt tot grote bezorgdheid bij onderwijsinstellingen en vakbonden. Tegelijkertijd komen er op andere niveaus rigoureuze veranderingen, zoals het schrappen van subsidies voor brede brugklassen en maatschappelijke diensttijd (MDT).

Forse bezuinigingen treffen hoger onderwijs

Het kabinet-Schoof kondigt een bezuiniging van 1 miljard euro aan op het hoger onderwijs. Dit is de grootste onderwijsbezuiniging van deze eeuw. Het kabinet draaide een eerdere bezuiniging van 215 miljoen euro op de ‘sectorplannen’ gelukkig terug. De regering haalt dit geld nu uit de pot voor starters- en stimuleringsbeurzen. Daarnaast verlaagt de coalitie de budgetten van het Regieorgaan Open Science NL en de NWO.

Volgens economen zoals Roel Beetsma van de UvA zal deze bezuiniging op lange termijn schadelijk zijn. Hij benadrukt de cruciale rol van het hoger onderwijs bij het opleiden van hooggekwalificeerde professionals. Deze experts zijn hard nodig voor een sterke arbeidsmarkt en technologische innovaties. Bezuinigingen in deze sector zullen deze essentiële functie volgens hem ernstig ondermijnen.

Subsidies in voortgezet onderwijs geschrapt

Beleidsveranderingen raken ook het voortgezet onderwijs (VO). De overheid stopt per 2025 met de subsidieregeling voor brede brugklassen. Deze regeling gaf leerlingen langer de tijd voor een profielkeuze. Dit besluit heeft als doel de wildgroei aan subsidies te beperken en het onderwijs financierbaar te houden. Scholen krijgen minder financiële steun voor brede brugklassen. Critici vrezen dat dit de kansenongelijkheid tussen leerlingen vergroot.

Tegelijkertijd zet het kabinet-Schoof zich in voor de verbetering van basisvaardigheden zoals lezen, schrijven en rekenen. Staatssecretaris Mariëlle Paul presenteert komend voorjaar een “Herstelplan Kwaliteit Onderwijs”. Dit plan focust op sterkere basisvaardigheden in het primair en voortgezet onderwijs. Het bevat naar verwachting maatregelen tegen het lerarentekort. Het blijft onduidelijk hoe de staatssecretaris dit zonder extra geld wil realiseren. Paul benadrukt dat deskundige leraren cruciaal zijn. Concrete maatregelen blijven vooralsnog uit.

Afschaffing van maatschappelijke diensttijd

Een van de meest in het oog springende maatregelen is de afschaffing van de maatschappelijke diensttijd (MDT). Het kabinet-Rutte III voerde deze regeling in 2017 in. MDT gaf jongeren de kans om talenten te ontwikkelen via maatschappelijke projecten. Zij kwamen zo in contact met mensen buiten hun eigen leefwereld. Jaarlijks deden ongeveer 300.000 jongeren mee aan MDT-projecten, maar het kabinet-Schoof schrapt de regeling. Het kabinet beschouwt de jaarlijkse kosten van 203 miljoen euro als onhoudbaar door de krappe begroting.

De regering neemt ook andere subsidieprogramma’s onder handen. Zo snijdt men vanaf 2026 met 155 miljoen euro in het programma School en Omgeving. Dit programma bood leerlingen met een achterstand extra ontwikkeltijd. Het initiatief blijft beperkt bestaan voor scholen met de grootste achterstanden. De lagere financiering roept echter vragen op over de effectiviteit.

Subsidie voor maaltijden en leermiddelen

Niet alle maatregelen in het nieuwe regeerakkoord leiden tot bezuinigingen. Zo blijft de subsidie voor gratis schoolmaaltijden wel in stand. De overheid introduceerde deze maatregel in 2023. Het initiatief voorziet dagelijks 350.000 kinderen van een maaltijd. De structurele bekostiging van dit programma moet kansenongelijkheid tegengaan. Zo beginnen leerlingen met een volle maag aan de schooldag. Het kabinet deelt de exacte jaarlijkse kosten op Prinsjesdag. Het is duidelijk dat de coalitie deze bekostiging als een essentiële bijdrage ziet. Dit helpt de ontwikkeling van kansarme leerlingen.

Het kabinet investeert ook in basisvaardigheden. De overheid compenseert scholen in het PO en VO voor de btw-verhoging op schoolboeken. Daarnaast krijgen mbo-instellingen steun voor leermiddelen voor minderjarige studenten. Deze maatregelen verlagen de drempels voor onderwijsdeelname. Zo wil de overheid zorgen dat alle studenten succesvol kunnen leren.

Experts vrezen schade voor het onderwijs

Het nieuwe regeerakkoord zet het Nederlandse onderwijssysteem onder druk met de grootste bezuiniging van deze eeuw. Het kabinet zet zich in voor betere basisvaardigheden en het behoud van schoolmaaltijden. Toch blijft onduidelijk hoe de onderwijskwaliteit zonder extra investeringen verbetert. Zowel onderwijsexperts als vakbonden vrezen dat de maatregelen de kansenongelijkheid vergroten. Dit zou het fundament van het Nederlandse onderwijs verder ondermijnen. De Algemene Politieke Beschouwingen later dit jaar zijn cruciaal om te zien of er ruimte is voor bijsturing.