“Train docenten en leerlingen op verantwoord AI-gebruik”

Leestijd – 2,5 min

AI in het onderwijs: De roep om richtlijnen voor verantwoord gebruik

Programma’s als ChatGPT, Midjourney en Copilot zijn niet meer weg te denken uit het onderwijs. Meer dan een derde van de leerlingen gebruikt een soortgelijk programma, en ook veel docenten zijn gretige gebruikers. Ondertussen bestaan er nog maar weinig richtlijnen voor verantwoord gebruik van AI in het onderwijs.

De introductie van gebruiksvriendelijke AI-modellen zoals ChatGPT is misschien wel de meest invloedrijke technologische ontwikkeling van deze eeuw voor het onderwijs. Het verandert fundamenteel hoe docenten hun lessen voorbereiden, hoe leerlingen informatie verwerken en hoe zij nieuwe dingen leren.

Het gebruik is inmiddels enorm:

• Volgens het CBS gebruikt 34% van de middelbare scholieren en 44% van de mbo-studenten in Nederland AI.
• Hoeveel docenten AI gebruiken is niet exact bekend, maar gemiddeld gebruikt een kwart van de Nederlandse bevolking kunstmatige intelligentie actief.

Verantwoord gebruik en ethische principes

Audrey Azoulay, de directeur-generaal van UNESCO, heeft kunstmatige intelligentie gekozen als het thema voor de Internationale Dag van het Onderwijs in 2025. Deze dag wordt dit jaar voor de zesde keer georganiseerd op 24 januari.

Zij benadrukt het belang van kaders: “AI biedt enorme kansen in het onderwijs, als het gekaderd wordt door duidelijke ethische principes. Om zijn volledige potentieel te bereiken, moet deze technologie de menselijke en sociale dimensies van het leren aanvullen, in plaats van ze te vervangen. Het moet een hulpmiddel worden ten dienste van leraren en leerlingen, met als hoofddoel hun autonomie en welzijn.”

Toch zijn critici bezorgd over het gebrek aan toezicht op de ontwikkeling en het gebruik van deze technologieën. Er zijn momenteel nauwelijks specifieke regels voor het beheersen van AI, en de huidige wetgeving loopt vaak achter de feiten aan. Dit gebrek aan regelgeving kan leiden tot ethisch onverantwoorde toepassingen, zoals:

• Privacyschendingen.
• Het versterken van vooringenomenheid (denk aan AI-systemen die overwegend een ‘witte man’ tonen bij het verzoek om een afbeelding van een dokter).
• Het manipuleren van informatie.

Kritische vragen vanuit het werkveld

Ook vanuit het Nederlandse onderwijs klinkt een roep om ethisch AI-gebruik. Internetpionier Marleen Stikker stelde in 2023 al kritische vragen over de grote volumes aan gestolen data die programma’s als ChatGPT gebruiken. Ook wees zij op de kritiekloosheid richting de macht van de grote bedrijven achter deze programma’s.

In het Erasmus Magazine zei ze hierover: “Veel mensen doen alsof het allemaal onvermijdelijk is: we zouden het ons niet kunnen permitteren om AI buiten de deur te houden, want dan zou je studenten tekortdoen. Maar is dat ook zo? Hebben we daar onderzoek naar gedaan? Waarom laten we toe dat deze technologie zonder procedures en gecontroleerde trials de wereld in wordt geslingerd?”

Dringende behoefte aan kaders en training

Op de Internationale Dag van het Onderwijs roept UNESCO op tot duidelijke kaders, richtlijnen en training. Dat dit hard nodig is, blijkt uit onderzoek van UNESCO uit 2023. Hoewel twee derde van de middelbare scholieren in hoge-inkomenslanden al AI gebruikt, is de regelgeving ver te zoeken:

• Slechts 10% van de scholen en universiteiten heeft momenteel een officieel kader voor het gebruik van AI.
• Tot 2022 hadden slechts 7 landen AI-kaders of programma’s ontwikkeld voor hun leraren.
• Slechts 15 landen hadden doelstellingen opgenomen over AI-training in hun nationale curricula.

Ook in onze eigen Metafoor webinars komt AI regelmatig aan bod. Kijk hier welke webinars er op de planning staan.