Duurzaam en gezond vallen bij Biologie in hetzelfde lesuur

Pleidooi voor duurzaamheid in het Biologieonderwijs 

Duur­zaam­heid is een thema dat diep door­dringt in de sa­men­le­ving van van­daag. Daar­om ver­dient het in­te­gra­tie in het beta-on­der­wijs. Of pre­cie­zer: duur­zaam­heid, ge­zond­heid en voe­ding val­len onder het school­vak Bi­o­lo­gie (en Bur­ger­schap). Dit vergt meer aan­dacht voor duur­zaam­heids­vraag­stuk­ken, voed­sel en ge­zond­heid op le­ra­ren­op­lei­din­gen. Dit blog duikt in twee op­roe­pen tot ver­nieu­wing van de bi­o­lo­gie­les in het voort­ge­zet on­der­wijs.

De plek van duurzaamheid in het voortgezet onderwijs

Duurzaamheid in het voortgezet onderwijs een onderbelicht gebied

De we­reld staat voor com­plexe uit­da­gin­gen op het ge­bied van kli­maat­ver­an­de­ring, ener­gie­tran­si­tie en voed­sel­ze­ker­heid. Des­on­danks krijgt duur­zaam­heid nog maar wei­nig struc­tu­re­le aan­dacht in het voort­ge­zet on­der­wijs. Peter Duif­huis, pro­mo­ven­dus van de Ho­ge­school Utrecht, weet dat veel do­cen­ten in het leer­ge­bied Mens en Na­tuur er­ken­nen dat duur­zaam­heid deel moet uit­ma­ken van hun vak. Toch ziet hij ook dat do­cen­ten wor­ste­len met de prak­ti­sche in­te­gra­tie van duur­zaam den­ken in hun les­sen.

Complexiteit en onzekerheid in duurzaamheidsonderwijs: een pedagogische uitdaging

Duur­zaam­heids­on­der­wijs ver­eist vaar­dig­he­den en be­na­de­rin­gen die niet al­tijd gang­baar zijn in het re­gu­lie­re bèta-on­der­wijs. Do­cen­ten staan voor pe­da­go­gisch-di­dac­tisch uit­da­gin­gen. Van pro­bleem­ge­stuur­de leer­sto­for­de­ning tot mo­re­le dis­cus­sies en om­gaan met emo­ti­o­ne­le re­ac­ties. Want duur­zaam­heids­vraag­stuk­ken han­gen vaak samen met de vraag hoe we om­gaan met die­ren en na­tuur? Wat eten we? Hoe ver­war­men wij ons huis? Hoe be­zoe­ken wij onze ou­ders? On­der­wijs over duur­za­me ont­wik­ke­ling gaat in de toe­komst ver­der dan puur ken­nis­over­dracht; het trekt grote vraag­stuk­ken de klas bin­nen en ver­eist een vak­over­stij­gen­de blik.

 

Duur­zaam­heid
is een le­vend
la­bo­ra­to­ri­um

 

Lerarenopleidingen als katalysatoren voor verandering

De le­ra­ren­op­lei­din­gen Bi­o­lo­gie, Na­tuur­kun­de, Schei­kun­de, Tech­niek en Aard­rijks­kun­de spe­len een cru­ci­a­le rol in het voor­be­rei­den van toe­kom­sti­ge do­cen­ten op duur­zaam­heids­on­der­wijs. De in­tro­duc­tie van de cur­sus ‘Les­ge­ven in Mens en Na­tuur (LMN)’ met het cen­tra­le thema ‘Leren voor Duur­za­me Ont­wik­ke­ling’ is een stap in de goede rich­ting. Deze in­ter­dis­ci­pli­nai­re cur­sus fun­geert niet al­leen als een trai­nings­veld voor stu­den­ten maar ook als een le­vend la­bo­ra­to­ri­um waar le­ra­renop­lei­ders ‘duur­zaam­heids­on­der­wijs’ kun­nen vorm­ge­ven en ideeën ont­wik­ke­len.

De noodzaak van vakoverstijgende blik en innovatieve didactiek

Om duur­zaam­heids­on­der­wijs ef­fec­tief vorm te geven, pleit Duif­huis voor een vak­over­stij­gen­de blik. Le­ra­ren moe­ten in staat zijn een gron­di­ge ana­ly­se te maken van leer­doe­len, vak­in­houd, en ge­schik­te di­dac­ti­sche be­na­de­rin­gen. Bo­ven­dien moe­ten ze in staat zijn om bij te dra­gen aan in­ter­dis­ci­pli­nai­re sa­men­wer­king en diep­gang te be­rei­ken. De uit­da­ging ligt niet al­leen in het over­bren­gen van fei­te­lij­ke ken­nis, maar ook in het be­ge­lei­den van leer­lin­gen bij het be­grij­pen van de in­ge­wik­kel­de vraag­stuk­ken en af­we­gin­gen die horen bij duur­zaam­heid.

Tijd voor vernieuwing in duurzaamheidsonderwijs

Duur­zaam­heids­on­der­wijs is niet al­leen een aca­de­mi­sche kwes­tie, maar een cru­ci­aal as­pect van bur­ger­schaps­vor­ming in een we­reld vol com­plexe uit­da­gin­gen. Als we stre­ven naar een sa­men­le­ving die duur­zaam denkt en han­delt, moe­ten le­ra­ren­op­lei­din­gen meer na­druk leg­gen op de in­te­gra­tie van duur­zaam­heids­vraag­stuk­ken in het cur­ri­cu­lum. Het on­der­zoek van Peter Duif­huis zet aan tot nood­za­ke­lij­ke vak­ver­nieu­wing, waar­bij een vak­over­stij­gen­de blik, in­no­va­tie­ve di­dac­tiek en prak­tijk­ge­rich­te be­na­de­rin­gen cen­traal staan.

Ook voedingsonderwijs op de middelbare school

Sleutel tot preventie tegen enge ziektes

Stu­dent Tjeerd Dobma be­noemt, in re­ac­tie op een stuk David van Bo­de­gom in Het Pa­rool op 22 fe­bru­a­ri 2022, het be­lang van voe­dings­ken­nis in de sa­men­le­ving. De rol van scho­ling komt hier­bij naar voren als cru­ci­aal in het vraag­stuk van pre­ven­tie met be­trek­king tot obe­si­tas en stij­gen­de zorg­kos­ten. Deze bij­dra­ge pleit voor struc­tu­reel voe­dings­on­der­wijs op scho­len als een sleu­tel­com­po­nent in het voor­ko­men van ge­zond­heids­pro­ble­men.

Voedingsonderwijs is de ontbrekende schakel

Hoe­wel het stuk van Van Bo­de­gom in­te­res­san­te be­vin­din­gen bevat, blijft de ken­nis van voed­sel in de sa­men­le­ving on­der­be­licht. Dobma be­na­drukt het be­lang van voe­dings­on­der­wijs en be­kri­ti­seert de af­we­zig­heid van deze dis­cus­sie in eer­de­re pu­bli­ca­ties. Voe­dings­on­der­wijs wordt voor­ge­steld als een es­sen­ti­eel in­stru­ment in het stre­ven naar een ge­zon­de­re sa­men­le­ving. Lees hier een ander boei­end stuk over Van Bo­de­goms visie op voe­ding en on­der­wijs.

 

Voe­dings­on­der­wijs
voor­komt pro­ble­men
met de ge­zond­heid

 

De noodzaak van voedingsonderwijs op scholen

De op­roep voor voe­dings­on­der­wijs op scho­len is ge­ba­seerd op het idee dat pre­ven­tie van ge­zond­heids­pro­ble­men be­gint bij vroe­ge edu­ca­tie. Het voor­stel is om het hui­di­ge on­der­wijs­cur­ri­cu­lum te her­o­ver­we­gen en ruim­te te maken voor we­ke­lijk­se voe­dings­les­sen, met prak­tijk­les­sen koken als in­te­graal on­der­deel. Dit vak wordt ge­zien als vak­over­stij­gend en omvat ele­men­ten van Bi­o­lo­gie, Re­ke­nen en Gym­nas­tiek.

Voedingsonderwijs: een leerlijn voor langdurige impact

Het voor­ge­stel­de voe­dings­on­der­wijs volgt leer­lin­gen ge­du­ren­de een sub­stan­tiële pe­ri­o­de, van het 7e tot het 17e jaar. Hier­door krij­gen ze vol­doen­de tijd om het idee van een ge­zon­de le­vens­stijl te in­ter­na­li­se­ren. De in­te­gra­tie van school­tui­nie­ren en de plaat­sing van voe­dings­on­der­wijs onder de noe­mer van het ver­plich­te vak Bur­ger­schap in het voort­ge­zet on­der­wijs bie­den mo­ge­lijk­he­den voor een uit­ge­brei­de aan­pak.

Aandacht en financiële ondersteuning van de overheid

Dobma is een vier­de­jaars­stu­dent aan de op­lei­ding Do­cent Ho­re­ca en Voe­ding van de Ho­ge­school van Am­ster­dam. Hij be­na­drukt dat het es­sen­ti­eel is dat de over­heid wak­ker wordt en fi­nan­ciële mid­de­len vrij­maakt voor deze on­der­wijs­ver­nieu­wing. In zijn opi­nie­stuk pleit hij voor mi­ni­maal 2 uur per week voe­dings­on­der­wijs (spe­ci­aal) basis- en voort­ge­zet on­der­wijs. Dit moet niet ten koste gaan van an­de­re vak­ken, maar dient als een waar­de­vol­le uit­brei­ding van het hui­di­ge on­der­wijs­aan­bod.

Ambitie voor de toekomst: voedingsonderwijs voor alle typen onderwijs

Dobma ont­hult zijn am­bi­tie om voe­dings­on­der­wijs niet al­leen te ont­wik­ke­len voor het voort­ge­zet on­der­wijs maar voor alle typen on­der­wijs. Deze be­na­de­ring, met als kern het prin­ci­pe ‘jong ge­leerd, oud ge­daan’, wordt be­schouwd als een cru­ci­a­le uit­weg om wel­vaart op een ge­zon­de ma­nier te on­der­steu­nen. Hij werkt aan een leer­lijn voor voe­dings­on­der­wijs als een pro­ac­tie­ve stap naar deze toe­komst­vi­sie.

(Bij het schrij­ven van dit ar­ti­kel is dank­baar ge­bruik ge­maakt van Chat­G­PT.)

Bijdragen aan Biologie van de toekomst?

Hier vind je de leukste vacatures docent Biologie.

vacatures docent biologie

Valentijn Brandt
Auteur
Studeerde Fotografie in Den Haag en Sociologie in Nijmegen. Hier schrijft hij over HR strategie en ontwikkelingen in het MBO en VO onderwijs. Valentijn Brandt (Amsterdam, 1981) is vader van twee schoolgaande kinderen.
Metafoor onderwijs footer logo
Metafoor onderwijs footer logo